Corruptie, oorzaak en gevolg

Denker

ORANJESTAD — Michiel de Vries is sinds 2011 verbonden aan de Universiteit van Aruba (UA) als hoogleraar Openbaar Bestuur in kleine rechtsordes. Hij onderzocht hoe het bedrijfsleven de dienstverlening van de overheid ervaart. Die ervaringen zijn niet positief.

door Renée van Aller
Onze correspondent in Nederland

De regering van Aruba hield in april 1995 een Koninkrijkssymposium over deugdelijk bestuur. Bij die gelegenheid zei de toenmalige gevolmachtigde minister Mito Croes dat ‘Good politics, bad government’ betekende en ‘good government, bad politics’ was.
Hiermee bedoelde hij dat goed overheidsbestuur geen stemmen bij de verkiezingen oplevert. Nu de overheid veel projecten financiert via Public Private Partnership (PPP) en de uitvoerder het project financiert, zijn de conclusies van De Vries van groot belang .
Het rapport ‘Calidad’ van de AVP-regering uit 1997 wilde deugdelijk bestuur realiseren. Ondermeer zou het liquiditeitstekort van de overheid verdwijnen en de misdaad zou intensief worden bestreden.
Het milieu was ook toen al een punt van voortdurende zorg voor de regering.
Het liquiditeitstekort is inmiddels dusdanig verergerd dat het kan leiden tot minder gewenste vormen van financiering met alle bijkomende negatieve gevolgen.

 

Integere ambtenaren
Opmerkelijk is dat alle regeringen tegen het einde van hun regeringsperiode opeens in theorie geïnteresseerd zijn in goed bestuur.
Slechts de ambtenaren krijgen dan grootschalig les in integer handelen.
Het Nederlandse Handboek Integriteit circuleerde in 2004 geruime tijd binnen de overheid. Ambtenaren gedragen zich over het algemeen integer, maar politieke inmenging maakt dat vaak moeilijk.
Als het diensthoofd niet elastisch genoeg is, gebruikt de minister een ondergeschikte van het diensthoofd die zich geweldig voelt omdat hij zichzelf ziet als een vriend van de minister en zo’n belangrijke post heeft.
Een bekend politicus sprak recent bevlogen op de radio over corruptie.
Hij zei dat elke ambtenaar verplicht is om de minister die handelt in strijd met de wettelijke regels aan te geven bij de autoriteiten.
De vraag is bij welke autoriteiten en wat er dan zou gebeuren met die ambtenaar.
De politicus in kwestie eiste, toen hij regeringsverantwoordelijkheid droeg, dat ambtenaren onvoorwaardelijk alles uitvoerden wat hij wilde.
Vaak worden dus verschillende maatstaven gehanteerd voor het eigen handelen en het handelen van de oppositie.
Het zogenaamde Sneeuwwitje en grote boze wolf-syndroom.
De regering doet alles goed en de oppositie alles verkeerd.

 

Oorzaken patronage
Wat is de oorzaak van het bevoordelen van sommigen en het benadelen van velen door de politiek (patronage)?
Politici zijn niet slechter dan wij zijn.
Ze zijn vol goede voornemens, maar de praktijk dwingt hen vaak minder integer te handelen. De afhankelijkheid van lokale politici van hun kiezers, terwijl anonimiteit van beslissingen in kleine samenlevingen haast onmogelijk is, legt een zware druk op het overheidshandelen. Politiek gedrag is gericht op het verwerven of behouden van macht en niet op wat bestuurlijk wenselijk zou zijn.
Kleinschaligheid beperkt de bestuurlijke bewegingsruimte.
Ook willen veel kiezers alleen op een bepaalde partij stemmen als ze daarvoor beloond worden. Het gaat bij patronage niet alleen om het uitdelen van gunsten maar ook om rechtsongelijkheid, omdat niet allen gelijk voor de wet worden behandeld en de wet ook soms willekeurig toepast.
In 2012 verscheen het WODC-rapport over de staat van het Arubaans bestuur, er viel nog veel te verbeteren.
Of daaraan in de praktijk gewerkt wordt, is onzeker.
Dit soort rapporten krijgen na publicatie nauwelijks aandacht meer in de pers.

 

Balansa Nobo?
Overal worden bestuurders geleid door de politieke werkelijkheid en het realiseren van hun doelstellingen.
Als ambtelijk corrupt handelen wordt veroorzaakt door politieke druk is alleen het straffen van de corrupte ambtenaar onvoldoende.
Veel kan worden bereikt als diensthoofden integer blijven en hun minister voorkomend wijzen op de negatieve gevolgen van hun handelen.
Ook moet een diensthoofd zijn ondergeschikten beschermen tegen politieke druk.
Voorkomen moet worden dat familieleden van de betrokken ambtenaren worden benadeeld door de politiek. Dat komt nog te vaak voor.
Kan het strafrechtelijk vervolgen van politici voor corrupt handelen preventief werken?
In theorie wel, maar in de praktijk is dat de vraag gezien de situatie van de voormalig Italiaanse premier Silvio Berlusconi en de afhandeling van de rechtszaken tegen van corruptie verdachte politici op Curaçao, Bonaire en St Maarten.
Een politieke bijltjesdag wordt meestal feitelijk onvoldoende onderbouwd, zoals bleek uit het rapport van de Arubaanse Waarheidscommissie in 2002.
Het toezicht op de machtsuitoefening van de overheid ligt bij de volksvertegenwoordiging.
De burgers kunnen hun vertegenwoordigers laten blijken dat zij hun werk anders moeten doen.
Uiteindelijk ligt het lot van de staat in handen van de eigen bevolking.

Renee van Aller ©2013

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *